برنامه استراتژیک

مقـدمـه

 امروزه اکثر سازمان ها سعی دارند تا با استفاده از برنامه ریزی استراتژیک و تدوین استراتژی های مناسب دور نمایی از آینده را ترسیم کنند. استراتژی را می توان راه و روش تحقق مأموریت سازمان تلقی نمود به گونه ای که از این راه سازمان عوامل خارجی( فرصت ها و تهدیدها ) و عوامل داخلی( قوت ها و ضعف ها) را بررسی و شناسایی کرده و از قوت ها ی داخلی و فرصت های خارجی به درستی بهره برداری نموده و از تهدیدها ی خارجی نیز بپر هیزد.

در بررسی استراتژیها  درباره انتخاب  استراتژی هایی بحث می شود  که می توان بدان وسیله به بهترین شکل ممکن مأموریت سازمان را  تحقق بخشید. توجه همزمان  به مأموریت سازمان و استراتژی ها و بررسی اطلاعات داخلی و خارجی سازمان مبنایی به دست می دهد  که میتوان بر اساس آن استراتژی های قابل اجرا را شناسایی و مورد ارزیابی قرار داد. استراتژیها باعث می شوند که سازمان با طی مراحل تدریجی از حالت کنونی خود پا را فراتر گذاشته و به جایگاه مورد نظر در آینده  دست یابد.

ضرورت تدوین برنامه ریزی استراتژیک بیمارستان:

 با توجه به اینکه بیمارستان بقیه الله الاعظم(عج) یکی از بیمارستان های بزرگ سپاه و حتی کشور محسوب می شود و به دلیل اهمیت خاصی که در تأمین سلامتی و درمان مسئولین کشور و کارکنان نظامی دارد لازم است که از شیوه های مدیریت علمی برای بهبود مستمر خدمات و جلب رضایت مشتریان خود بهره گیرد. یکی از این موضوعات مدیریتی تدوین برنامه ریزی استراتژیک است که سمت و سوی سازمان را جهت  داده و بیمارستان را در مسیر اصلی خود هدایت می کند. از طرفی در ارزشیابی نوین بیمارستانها که با عنوان اعتباربخشی و توجه به کیفیت خدمات و رضایت مشتریان  مطرح است داشتن برنامه ریزی استراتژیک مبنای اصلی اخذ امتیاز برای بیمارستان محسوب  می شود. لذا جهت حفظ منافع مشتریان بیمارستان به خصوص کارکنان که زحمت زیادی برای ارائه خدمات مطلوب به بیماران متحمل می شوند در صورت نداشتن برنامه ریزی استراتژیک و اخذ امتیاز پایین در انگیزش و عملکرد  آنان نیز تأثیر منفی برجای   می گذارد.

فرآیند تدوین برنامه ریزی استراتژیک:

برای تدوین استراتژی از چارچوبی با عنوان چارچوب جامع تدوین استراتژی استفاده می شود . این چارچوب  ابزارها و روش هایی را ارائه می کند که برای  انواع سازمانها (در اندازه های گوناگون) مناسب است و به استراتژیست ها کمک می کند تا استراتژی ها را شناسایی، ارزیابی و گزینش کنند. این چارچوب دارای چهار مرحله اصلی است که عبارتند از:

مرحله شروع:  در این مرحله مأموریت  سازمان تعیین شده و بیانیه مأموریت آن تهیه می شود.

مرحله ورودی: در این مرحله، اطلاعات اصلی مورد نیاز برای تدوین استراتژی ها مشخص می شود این مرحله شامل ماتریس ارزیابی عوامل داخلی  و ماتریس ارزیابی عوامل خارجی است.

مرحله تطبیق یا مقایسه: در این مرحله، با توجه  به اطلاعات حاصل از مراحل قبل با در نظر داشتن مأموریت سازمان عوامل اصلی داخلی ( قوت ها و ضعف های کلیدی)  و عوامل اصلی خارجی ( فرصت ها و تهدیدهای استراتژیک) با هم تطبیق داده می شوند و در واقع بین آنها نوعی توازن ایجاد می شود. در این مرحله عوامل داخلی و خارجی با استفاده از ابزارهای گوناگون تطبیق داده  می شوند تا استراتژی هایی شناسایی شوند  که در راستای مأموریت سازمان بوده و متناسب با عوامل داخلی و خارجی  باشند.

مرحله تصمیم گیری: در مرحله آخر، با استفاده از ماتریس برنامه ریزی استراتژیک کمّی گزینه های شناسایی شده در مرحله قبل، به شیوه های عینی و بدون اعمال نظر  شخصی مورد ارزیابی و قضاوت قرار می گیرند.

چارچوب برنامه ریزی استراتژیک

  1. عوامل خارجی: این عوامل شامل مواردی همچون عوامل اقتصادی، اجتماعی، سیاسی ، قانونی و ... است.
  2. عوامل داخلی: این عوامل شامل عواملی همچون وضعیت حاضر سازمان، اهداف واحدهای کسب و کار و ... می باشد.
  3. عوامل ذینفعان: این عوامل ، عواملی همچون صاحبان شرکت، مشتریان، تأمین کنندگان و موسسه های حمایتی، دولت، کارمندان و .... را شامل می شود.

سازمانها می توانند استراتژی متفاوتی داشته باشند. اما در فرآیند برنامه ریزی استراتژیک سازمانها در نهایت به استراتژی های مشخص دسترسی پیدا می کنند.

تعریف واژگان و اصطلاحات:

برنامه ریزی(planning):

به طور کلی، برنامه ریزی به آن دسته از اقداماتی اطلاق می شود که مشتمل بر پیش بینی هدف ها و اقدامات لازم برای رویارویی با تغییرات و مواجه شدن با عوامل نامطمئن  از طریق تنظیم عملیات آینده است. هدف اساسی برنامه ریزی تقلیل میزان قبول خطر نسبت به اتفاقات احتمالی و اتخاذ تدابیری برای دستیابی به موفقیت های سازمانی است.

دورنما یا چشم انداز:(vision):

دورنما یا چشم انداز به آتیه ای گفته می شود که مدیریت سازمان آن را نهایتی برای آن سازمان می داند. دور نما در واقع بیانگر این است که سازمان آرزو دارد به چه آرمانی دست یابد.

مأموریت/ رسالت (mission):

رسالت و مأموریت سازمانی عبارتی است که ماهیت و مفهوم فعالیت های آینده سازمان را بیان می کند و آنچه را که سازمان قصد دارد در آینده انجام دهد به اضافه تعهدات اصلی  فلسفی که ناظر بر فعالیت آن خواهد بود را تعیین می کند.

ارزش ها (values):

ارزشهای یک سازمان عبارت است از اعتقادات بنیادی یا حقایقی که سازمان آنها را گرامی می شمارد و یا نسبت به آنها حساس است. ارزش ها بهترین نشانگرهای فلسفه وجودی سازمان و مشخص کننده آنچه که برای سازمان مهم است می باشند.

اهداف:(goals)

مجموعه مقاصد و منظورهایی که در جریان برنامه ریزی و برای تحقق مأموریت پیش بینی می شوند و عملیات اجرایی برنامه در جهت نیل به آن مقاصد تنظیم می گردد.

استراتژی (strategy):

1-چارچوبی که مجموعه حرکات و اقدامات اصلی را برای دستیابی به اهداف ترسیم مى کند و چگونگی تخصیص کلی منابع را برای به دست آوردن موقعیت های مطلوب و خنثی کردن تهدیدات حال و آینده بیان می دارد.

تدوین راهبرد، مستلزم برگزیدن یک جهت گیری کلی برای تخصیص منابع از میان چارچوب های جایگزین است و چارچوبی را در اختیار مدیریت  می گذارد که می تواند شرایط اجرای برنامه ها و امکان برخورد بهینه با تغییرات محیطی را فراهم سازد.

2-استراتژی عبارت است از برنامه جامع، منسجم و کاملی که برای تحقق اهداف اساسی سازمان تدوین گردد. بنابراین استراتژی، نوعی برنامه است که برای نیل به مقاصد و اهداف اصلی سازمان تدوین می شود.

3- سند راهبردی:

سندی است که با توجه به قابلیت ها، امکانات، محدودیت ها و رویکردهای اساسی، جهت گیری های اصلی، هدف های کمی، کیفی، بلند مدت و میان مدت، فعالیتها و اقدامات مهم محوری و همچنین فعالیتهای اولویت دار برای توسعه یک سازمان یا یک نهاد را تبیین می نماید.

سیاست ها( (policies

دستور راهنمای تفکر و تصمیم گیری برای مدیران و برنامه ریزان، همان طور که راهبردها جهت گیری کلی و چارچوب تخصیص منابع را مشخص می کنند، سیاست ها هنگام انتخاب راهبردها و برنامه های اجرایی از میان گزینه های مختلف، خطوط راهنمای تصمیم گیری را ترسیم می کنند